Uniwersytet Zielonogórski 

       Modele prawne otwartego dostępu - gratis i libre


Otwarty dostęp do badań opiera się na dwóch modelach prawnych, w których za kryterium przyjmuje się uprawnienia, jakie przyznawane są odbiorcom treści. Jest to otwarty dostęp typu gratis i otwarty dostęp typu libre.

W skrócie: gratis to darmowy dostęp do treści naukowych w Internecie, które można czytać lub wykorzystywać w zakresie dozwolonego użytku osobistego; libre to darmowe udostępnienie cyfrowych treści naukowych w Internecie z prawami do ich ponownego wykorzystania na licencjach o zakresie szerszym niż przepisy o dozwolonym użytku. (zob. „Otwarty dostęp do publikacji naukowych; kwestie prawne, s.11-12 ; „Otwarta nauka: prawo autorskie i wolne licencje”, s.17)


       Otwarty dostęp typu gratis

Gratis to „darmowy i otwarty dostęp - rozpowszechnianie utworu lub przedmiotu prawa pokrewnego w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym oraz możliwość nieodpłatnego oraz nieograniczonego technicznie korzystania z nich zgodnie z właściwymi przepisami o dozwolonym użytku lub o innych wyjątkach przewidzianych w przepisach prawa”. (zob. „Otwarty dostęp do publikacji naukowych; kwestie prawne”, s. 12, 14-15, 40-41)


       Otwarty dostęp typu libre

Libre to „wolny i otwarty dostęp – rozpowszechnianie utworu lub przedmiotu prawa autorskiego w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym wraz z udzieleniem każdemu licencji na nieograniczone, nieodpłatne i niewyłączne korzystanie z nich oraz ich ewentualnych opracowań; licencja może zawierać postanowienia nakładające na korzystającego zobowiązania nienaruszające istoty uprawnienia do nieograniczonego, nieodpłatnego i niewyłącznego korzystania, takie jak obowiązek przekazania odbiorcy informacji o twórcy, producencie lub wydawcy, przedmiocie licencji oraz o jej postanowieniach, lub obowiązek udostępnienia odbiorcom przedmiotu licencji lub jego opracowania na takiej samej licencji. (zob. „Otwarty dostęp do publikacji naukowych; kwestie prawne”, s. 12-13, 15-16, 41-42)

Otwarty dostęp zapewnia prawo do ponownego wykorzystania utworu na podstawie stosowanych rozwiązań autorsko-prawnych (gratis lub zalecana libre), wymaga też wskazania sposobu publikowania i przekazu.


Literatura:

Biblioteka Uniwersytetu Zielonogórskiego, al. Wojska Polskiego 71, 65-762 Zielona Góra, www.bu.uz.zgora.pl, e-mail: BU@uz.zgora.pl