Uniwersytet Zielonogórski 

       Licencje Creative Commons

Podstawową zasadą otwartego dostępu jest udostępnianie w Internecie cyfrowych wersji publikacji naukowych w pełnym poszanowaniu praw autorskich. Może się to odbywać zgodnie z właściwymi przepisami o dozwolonym użytku lub wyjątkami przewidzianymi w przepisach prawa autorskiego (otwartydostęptypugratis) lub też na licencjach o zakresie szerszym niż przepisy o dozwolonym użytku (otwarty dostęptypulibre).

W modelu otwartym ważną rolę pełnią wolne licencje prawnoautorskie, a szczególnie licencje Creative Commons.

Creative Commons (CC) to międzynarodowy projekt oferujący darmowe rozwiązania prawne – modele licencji i inne narzędzia do zarządzania prawami autorskimi przez twórców.Oferuje gotowe wzory umów licencyjnych stosowanych w nauce, edukacji oraz kulturze. CC powstała w 2001 roku jako organizacja pozarządowa w Stanach Zjednoczonych, a jej oddziały funkcjonują na całym świecie, Odział Polski działa od 2005 roku, partnerem instytucjonalnym jest Centrum Cyfrowe Projekt: Polska.

Licencje Creative Commons umożliwiają swobodne dzielenie się twórczością w sieci zgodnie z prawem autorskim. Autor ma możliwość łatwego udostępniania i rozpowszechniania prac oraz określenia, na co pozwala odbiorcy. Dla użytkownika to drogowskaz, co z danym dziełem może zrobić.
Licencje CC są nieodpłatne i niewyłączne, obowiązują każdego, kto z nich korzysta, bez ograniczeń czasowych i terytorialnych. CC mają cechy wspólne (m.in. poszanowanie praw autorskich osobistych) oraz dodatkowe warunki wybrane przez licencjodawcę - czyli twórcę lub posiadacza praw autorskich. Twórca zawsze zachowuje prawa autorskie, a jednocześnie umożliwia innym kopiowanie i rozpowszechnianie swojego dzieła na określonych warunkach.


       Warunki licencji CC
: (Creative Commons Polska)

 

Licencje CC tworzone są na podstawie czterech warunków:

a  Uznanie autorstwa (attribution) BY – atrybut ten nakazuje, aby licencjobiorca przekazywał wraz z rozpowszechnianym utworem informacje o autorstwie, źródle oraz o samej licencji.

b  Użycie niekomercyjne (non-commercial) NC – atrybut ten zawęża uprawnienia licencjobiorcy do korzystania z utworu i opracowań wyłącznie w celach niekomercyjnych.

c  Na tych samych warunkach (share-alike) SA - atrybut ten oznacza rozpowszechnianie utworów tylko na tej samej licencji, co dzieło oryginalne.

c   Bez utworów zależnych (non-derivatives) ND - atrybut ten zakazuje tworzenia utworów zależnych.

Utwór zależny to opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbka lub adaptacja, dokonane bez uszczerbku dla utworu pierwotnego, za zgodą jego twórcy (prawo zależne); nie dotyczy to sytuacji, gdy autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły, np. 70 lat od śmierci twórcy. Utwór zależny jest przedmiotem prawa autorskiego
i również podlega ochronie. (Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Dz.U. z 1994 r., Nr 24, poz. 83, rozdz. 1, art. 2).


       Rodzaje licencji CC   (Creative Commons Polska)

 

Jest sześć rodzajów licencji CC, które są kombinacjami czterech wymienionych warunków. Ich połączenie daje licencję określającą zasady korzystania z utworu.

12  Uznanie autorstwa (BY – ang. attribution). Ten rodzaj międzynarodowej licencji CC.4.0 oznacza, że wolno kopiować, zmieniać, rozpowszechniać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne, a także publikować na dowolnej licencji, pod warunkiem przywołania nazwiska autora pierwowzoru oraz podania. Gwarantuje najszersze swobody licencjobiorcy.

2  Uznanie autorstwa - na tych samych warunkach (SA – ang. share-alike). Ten rodzaj międzynarodowej licencji CC.4.0 oznacza, że wolno kopiować, zmieniać, rozprowadzać, przedstawiać oraz wykonywać utwory zależne na licencji identycznej jak ta, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. Autor opracowania takiego utworu nie może bowiem zakazać innym korzystania ze swobód, których on sam jest beneficjentem.

3  Uznanie autorstwa - użycie niekomercyjne (NC – ang. non-commercial). Ten rodzaj międzynarodowej licencji CC.4.0 oznacza, że wolno kopiować, zmieniać, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór, a także publikować na dowolnej licencji, pod warunkiem przywołania nazwiska autora pierwowzoru oraz podania źródła, nie można jednak czerpać z tego tytułu korzyści finansowych.

4  Uznanie autorstwa - bez utworów zależnych (ND – ang. non derivatives). Ten rodzaj międzynarodowej licencji CC.4.0 oznacza, że wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać utwór jedynie w jego oryginalnej postaci, w celach komercyjnych lub niekomercyjnych, a tworzenie utworów zależnych nie jest dozwolone.

5  Uznanie autorstwa – użycie niekomercyjne – bez utworów zależnych. Ten rodzaj międzynarodowej licencji CC.4.0 określa, że wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać utwór jedynie w jego oryginalnej postaci tylko do celów niekomercyjnych, a tworzenie utworów zależnych nie jest dozwolone. Jest to najbardziej restrykcyjna z licencji.

11  Uznanie autorstwa – użycie niekomercyjne – na tych samych warunkach. Ten rodzaj międzynarodowej licencji CC.4.0 oznacza, że wolno kopiować, zmieniać, rozprowadzać, przedstawiać oraz wykonywać utwory zależne jedynie na licencji identycznej jak ta, na jakiej udostępniono utwór oryginalny, w celach niekomercyjnych.

CC mają różne stopnie otwartości, są określane jako licencje wolne lub otwarte.
Licencje wolne to CC BY (uznanie autorstwa) oraz CC BY SA (uznanie autorstwa, na tych samych warunkach); gwarantują one użytkownikom najwięcej swobody przy korzystaniu z utworów, są niewyłączne (twórca lub instytucja publikująca materiał zawsze zachowują do niego prawa autorskie), a także zgodne z założeniami otwartego dostępu libre. Pozostałe rodzaje licencji zaliczane są do otwartych, to CC: BY NC; BY ND; BY NC ND; BY NC SA. Proponowane są przez wydawców w modelu otwartym, chociaż wolnych licencji nie rekomenduje budapeszteńska inicjatywa otwartego dostępu.

Jest też możliwość przekazania utworu do domeny publicznej za pomocą mechanizmu CC Zero

9  Licencja CC Zero 1.0 Uniwersal - oznacza przekazanie utworudo domeny publicznej, zrzeczenie się wykonywania wszelkich praw do utworu wynikających z prawa autorskiego, w maksymalnie możliwym zakresie dozwolonym przez prawo obowiązujące w danym kraju.W prawodawstwie polskim oznacza to udzielenie przez twórcę szerokiej licencji, która zezwala na dowolne wykorzystywanie utworu bez wymogu podania autorstwa, twórca zrzeka się autorskich praw osobistych do utworu. Mechanizm CC Zero jest szczególnie istotny przy publikowaniu danych badawczych.

Lub korzystanie z utworów zaliczanych do domeny publicznej

10  Domena publicznej jest oznaczeniem, informującym o braku ograniczeń prawa autorskiego w stosunku do oznaczonego utworu. Za jego pomocą każdy może zidentyfikować dzieło należące do domeny publicznej, które nie podlega ochronie autorskoprawnej. Nie jest to licencja.


Źródła:

  

Literatura:

Biblioteka Uniwersytetu Zielonogórskiego, al. Wojska Polskiego 71, 65-762 Zielona Góra, www.bu.uz.zgora.pl, e-mail: BU@uz.zgora.pl